logoUJ

Zbiory geologiczne

Zbiory Działu Geologicznego w Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego prezentowane są w wydzielonej sali na wystawie pt. „Ewolucja Ziemi i życia”. Należy zaznaczyć, że zbiory tego działu pochodzą z włączonego do CEP-u Muzeum Geologicznego Instytutu Nauk Geologicznych UJ, w którym kolekcje mineralogiczne, paleontologiczne i geologiczne gromadzone były od ponad dwóch stuleci. Niewielka część, głównie paleontologicznych okazów została dokupiona z funduszy Centrum Edukacji Przyrodniczej w trakcie przygotowywania wystawy.

Z uwagi na dydaktyczny charakter wystaw w Centrum Edukacji Przyrodniczej, ekspozycje stałe są podporządkowane programowi studiów geologicznych. Ponadto organizowane s a wystawy czasowe poszerzające zakres prezentowanych zagadnień.

Wystawa jest podzielona na trzy sekcje tematyczne. Pierwsza z nich obejmuje zbiory paleontologiczne a wystawa nosi tytuł „Historia życia na Ziemi”.

f
f
f
f
f
f
f
f

Druga sekcja zatytułowana „Geologia Dynamiczna” (w przygotowywaniu) obejmuje szereg zagadnień wchodzących w zakres tej nauki, od prezentacji budowy wnętrza Ziemi (model) i skał pochodzenia kosmicznego – wystawa „Meteoryty - kamienie z kosmosu”, do przedstawienia petrogenezy skał ziemskich: metamorficznych, magmowych i osadowych. Poszczególne ekspozycje pokazują nie tylko klasyfikacje w.w. skał, ale przede wszystkim wskazują na warunki i procesy w jakich skały te powstały. Szczególnie interesująca jest kolekcja przedstawiająca najstarsze skały w Polsce. W osobnych wystawach przedstawione są utwory związane z krasem wapiennym i solnym, wulkanizmem czy działalnością lodowców.

Wystawa pt. „Tektonika. Geologia strukturalna” przybliża szereg struktur tektonicznych będących zapisem procesów tektonicznym jakim podlegały różne skały.

f
f
f
f
f
f
f
f

Głównym trzonem trzeciej sekcji zatytułowanej „Mineralogia” (w przygotowywaniu) jest ekspozycja prezentująca systematykę minerałów (ponad 1300 okazów). Zastosowano tu klasyfikację Strunz’a zmodyfikowaną przez Nigel’a (wersja 10), opartą na strukturze krystalograficznej i składzie chemicznym minerałów, używaną na stronach charakterystyk minerałów: mindat.org.. Prezentowane w systematyce okazy minerałów pochodzą zarówno z kolekcji historycznych z początku XIX wieku jak i kolekcji współczesnych zakupionych lub przywiezionych przez byłych lub obecnych pracowników ING UJ. Reprezentują wszystkie wydzielone przez twórców klasyfikacji grupy minerałów, od pierwiastków rodzimych, poprzez siarczki i siarkosole, halogenki, tlenki i wodorotlenki, węglany, borany, siarczany, fosforany i krzemiany, aż do związków organicznych.

f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f

Odrębną ekspozycję stanowią okazy kryształów syntetycznych nieorganicznych i organicznych, zakupionych w początkach XX wieku, reprezentowanych głównie przez różne odmiany ałunów. Niektóre z okazów mogły być w latach 20 –tych XX wieku otrzymane na drodze krystalizacji w laboratoriach Zakładu Mineralogii UJ. Na szczególną uwagę zasługują kolekcje historyczne. Eksponowane będą dwie najstarsze w Polsce, częściowo zachowane kolekcje – z 1810 roku kolekcja Baltazara Hacqueta, profesora i wykładowcy Katedry Historii Naturalnej i Chemii Szkoły Głównej Koronnej (ówczesna nazwa Uniwersytetu Jagiellońskiego) jak również pochodząca z tego samego okresu kolekcja Michała Sołtyka, Dziekana Kapituły Krakowskiej – kolekcjonera amatora. Do najcenniejszych, pod względem historycznym i mineralogicznym należą trzy kolekcje Ignacego Domeyki, składające się z okazów przysłanych w 1853 i 1871 roku i osobiście ofiarowanych przez Domeykę w 1884 roku. Spośród wielu zachowanych kolekcji historycznych, ze względu na walory mineralogiczne i dydaktyczne wybrano do prezentacji zbiory kierowników i pracowników Zakładu Mineralogii: Józefa Morozewicza, Ludwika Chrobaka i Czesława Harańczyka.

Unikalna w skali krajowej a może i europejskiej jest kolekcja starych przyrządów optycznych (goniometrów jedno i dwukołowych, ortoskopów, mikroskopów, refraktometrów) oraz spektrometrów pochodzących z końca XIX i początku XX wieku. Ich uzupełnieniem jest wystawa bardziej współczesnych mikroskopów z lat 60-70 XX wieku. Badania minerałów obejmują nie tylko ich formę wykształcenia, postacie krystalograficzne, skład chemiczny i cechy optyczne lecz przede wszystkim ich strukturę wewnętrzną. Należy pamiętać, że pierwsza w Polsce, a jednocześnie jedna z pierwszych na świecie pracownia do badań rentgenostrukturalnych powstała w 1926 roku w Zakładzie Mineralogicznym UJ a jej twórcą był ówczesny starszy asystent Zakładu – Ludwik Chrobak. Dlatego też w muzeum znalazł się dyfraktometr rentgenowski DRON 2.0 z 1977 roku przekazany przez II Pracownię Fizyczną Instytutu Fizyki na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UJ, dzięki osobistemu zaangażowaniu dr Teresy Jaworskiej-Gołąb.

W tzw. „czarnej kabinie” możemy zaobserwować zjawisko fluorescencji, czyli świecenia substancji pod wpływem promieniowania ultrafioletowego, w różnych minerałach, syntetycznych kamieniach szlachetnych i szkłach.

Na antresoli prezentowane będą dwie unikatowe w skali światowej ekspozycje autorskie: "Struktury sedymentacyjne" (coll. Stanisław Dżułyński).

Kolekcja ta została zebrana w okresie 20 lat przez profesora Stanisława Dżułyńskiego, a obejmuje struktury sedymentacyjne, m. in. po raz pierwszy opisane i zinterpretowane przez autora kolekcji i jego współpracowników. Okazy pochodzą głównie ze skal fliszowych, powstałych w wyniku działalności prądów zawiesinowych. Zbiór został ułożony według dominujących czynników genetycznych, które miały doprowadzić do powstania określonych struktur. Struktury te są zestawione z ich odpowiednikami eksperymentalnymi, wytworzonymi przez doświadczalne prądy zawiesinowe w zbiornikach laboratoryjnych, w których uprzednio została osadzona warstwa ilasta lub mułowa.

"Skamieniałości śladowe" (coll. Marian Książkiewicz).

To największy na świecie zbiór skamieniałości fliszowych, została zgromadzona przez profesora Mariana Książkiewicza w ciągu kilku dziesiątków lat jego pracy naukowej (por. Książkiewicz 1977). Według katalogu (Mazurkiewicz & Uchman 1996), kolekcja ta zawiera 1840 okazów pochodzących prawie wyłącznie z polskich Karpat fliszowych. W wyniku rewizji ichnotaksonomicznej (Uchman 1998) stwierdzono występowanie 116 gatunków, należących do 55 ichnorodzajow. Stała wystawa zawiera reprezentatywne okazy wraz z 74 holotypami. Pozostale okazy znajdują się w magazynie. Kolekcja prof. Książkiewicza jest uzupełniona okazami innych skamieniałości śladowych, w tym holotypami nowych ichnotaksonów (np. Uchman et al. 1996). Część z nich pochodzi spoza Karpat, z różnowiekowych formacji geologicznych różnych krajów. Muzeum gromadzi także okazy skamieniałości śladowych, będące dokumentacją publikacji pracowników ING UJ.

©2017 Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Opracowanie Wojciech Kudła.
stat4u